तुमचे डोळे तुम्हाला इशारा देत आहेत

तुमचे डोळे तुम्हाला इशारा देत आहेत; ५ ‘मूक’ लक्षणे जी तुम्ही कधीही दुर्लक्षित करू नयेत

दृष्टीशी संबंधित समस्यांमुळे दैनंदिन जीवनात अडथळा निर्माण होईपर्यंत अनेकदा डोळ्यांच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष केले जाते. थकवा, वाढते वय किंवा स्क्रीनचा अतिवापर यामुळे ही सुरुवातीची लक्षणे दिसत असावीत, असे समजून अनेकजण त्याकडे कानाडोळा करतात. मात्र, दृष्टी जाण्याआधीच तुमचे डोळे काही गंभीर समस्यांचे संकेत देऊ शकतात. जगभरात लाखो लोक टाळता येण्याजोग्या दृष्टीदोषामुळे त्रस्त आहेत, त्यामुळे या सुरुवातीच्या धोक्याच्या सूचना ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

जगभरात ४ कोटी ३० लाखांहून अधिक लोक अंध आहेत, २९ कोटी ५० लाख लोकांना मध्यम ते गंभीर स्वरूपाचा दृष्टीदोष आहे, २५ कोटी ८० लाख लोकांना सौम्य दृष्टीदोष आहे आणि ५१ कोटी लोकांना जवळच्या दृष्टीशी संबंधित समस्या (near visual impairment) आहेत. ९० टक्क्यांहून अधिक दृष्टीदोष टाळता येण्यासारखा आहे आणि जगभरातील सुमारे ७७ कोटी १० लाख लोकांची दृष्टी जाण्यापासून वाचवता आली असती किंवा त्यावर उपचार करता आले असते. “या धोक्याच्या सूचना ओळखणे ही काळाची गरज आहे, कारण दीर्घकालीन दृष्टीदोष टाळण्यासाठी समस्यांचे लवकर निदान होणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे,” असे ‘ऑर्बिस (इंडिया)’ चे कंट्री डायरेक्टर डॉ. ऋषी राज बोराह यांनी ‘टाइम्स नाऊ हेल्थ’ला सांगितले.

डॉ. बोराह यांच्या मते, डोळ्यांची अशी पाच ‘मूक’ लक्षणे आहेत ज्यांकडे तुम्ही कधीही दुर्लक्ष करू नये आणि त्यांचा तुमच्या एकूण आरोग्यावर काय परिणाम होऊ शकतो, हे खालीलप्रमाणे आहे:

सतत अंधुक किंवा बदलणारी दृष्टी

स्क्रीनसमोर बराच वेळ घालवल्यानंतर अधूनमधून दृष्टी अंधुक होणे सामान्य आहे. परंतु जर तुमची दृष्टी वारंवार स्पष्ट आणि अंधुक होत असेल, तर ते ‘रिफ्रॅक्टिव्ह एरर्स’चे (दृष्टीदोष) लक्षण असू शकते. डॉ. बोराह म्हणाले, “ही लक्षणे मोतीबिंदूची सुरुवात किंवा मधुमेहाशी संबंधित रक्तातील साखरेच्या पातळीतील बदलांचे संकेत असू शकतात.” अचानक दृष्टी अंधुक होणे – विशेषतः एका डोळ्यात – हे रेटिना (दृष्टीपटल) किंवा ऑप्टिक नर्व्ह (दृष्टी मज्जातंतू) मधील समस्यांचे लक्षण असू शकते आणि त्यासाठी त्वरित वैद्यकीय लक्ष देणे आवश्यक असते.

डोळ्यांवर ताण आणि डोकेदुखी

जर तुम्हाला वाचन किंवा लॅपटॉपवर काम करण्यासारख्या दैनंदिन कामांदरम्यान नियमितपणे डोकेदुखी किंवा डोळ्यांत अस्वस्थता जाणवत असेल, तर ते दृष्टीदोष किंवा डोळ्यांच्या चुकीच्या रचनेमुळे (poor eye alignment) असू शकते. डॉ. बोराह पुढे म्हणाले, “मात्र, कालांतराने जर या समस्या दूर झाल्या नाहीत, तर त्या ‘ड्राय आय’ (कोरड्या डोळ्यांचा आजार), संसर्ग किंवा जळजळ (inflammation) दर्शवतात. योग्य उपचार न केल्यास, अशा समस्यांमुळे डोळ्यांची अस्वस्थता वाढू शकते आणि दुखापतीचा धोकाही निर्माण होऊ शकतो.”

लालसरपणा आणि जळजळ

अनेक लोक डोळे लाल होणे किंवा पाणी येणे याकडे धूळ किंवा ॲलर्जीमुळे झालेला त्रास समजून दुर्लक्ष करतात. तथापि, सतत होणारी जळजळ किंवा अस्वस्थता हे ‘ड्राय आय सिंड्रोम’, संसर्ग किंवा जळजळीचे लक्षण असू शकते. यावर उपचार न केल्यास, डोळ्यांच्या पृष्ठभागाचे नुकसान होऊ शकते आणि गुंतागुंत वाढण्याचा धोका असतो. रात्रीच्या वेळी पाहण्यास अडचण आणि प्रकाशाची संवेदनशीलता

रात्री स्पष्टपणे पाहण्यासाठी संघर्ष करणे किंवा दिव्यांचा झगमगाट जाणवणे हे मोतीबिंदूची किंवा रेटिनामधील बदलांची सुरुवातीची लक्षणे असू शकतात. ही लक्षणे अनेकदा हळूहळू विकसित होतात, त्यामुळे जोपर्यंत गाडी चालवण्यासारख्या दैनंदिन कामांमध्ये अडथळा येत नाही तोपर्यंत त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणे सोपे असते.

डोळ्यासमोर तरंगणारे कण आणि प्रकाशाचे झोत

डॉ. बोराह यांच्या मते, अधूनमधून दिसणारे तरंगणारे कण सहसा निरुपद्रवी असले तरी, अशा कणांमध्ये अचानक वाढ, प्रकाशाचे झोत किंवा दृष्टीमध्ये अंधुक भाग दिसणे हे रेटिनल डिटॅचमेंटचे (रेटिना विलग होण्याचे) लक्षण असू शकते, जी एक गंभीर स्थिती असून त्यासाठी तातडीच्या वैद्यकीय उपचारांची आवश्यकता असते. “या लक्षणांकडे दुर्लक्ष केल्यास कायमची दृष्टी जाऊ शकते,” असे ते म्हणाले.

लवकर डोळ्यांची तपासणी का महत्त्वाची आहे?

डोळ्यांची तपासणी केवळ चष्मा बदलण्यापुरती नसते. ती ग्लॉकोमा, डायबेटिक रेटिनोपॅथी, उच्च रक्तदाबामुळे होणारे डोळ्यांचे आजार आणि इतर अशा स्थिती शोधण्यात मदत करू शकते, ज्या अनेकदा कोणतीही लक्षणे न दाखवता विकसित होतात. लवकर निदान झाल्यास उपचारांचे परिणाम लक्षणीयरीत्या सुधारतात आणि अपरिवर्तनीय नुकसान टाळता येते.

जेव्हा काहीतरी समस्या असते, तेव्हा तुमच्या डोळ्यांमध्ये क्वचितच वेदना होतात, ज्यामुळे ही लक्षणे न दाखवणारी धोक्याची चिन्हे अधिक धोकादायक ठरतात. जर तुम्हाला यापैकी कोणतीही लक्षणे आढळल्यास, तज्ञांचा सल्ला घेण्यास उशीर करू नका. नियमित डोळ्यांची तपासणी आणि वेळेवर केलेले उपचार दीर्घकाळात तुमच्या दृष्टीचे आणि एकूण आरोग्याचे रक्षण करू शकतात.